Количество просмотров 664
1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (3 оценок, среднее: 5,00 из 5)
Загрузка...

Өбүгэ үгэһэ

Кымыстаах чороону көтөхтүм: хоһоон // Хоһооннор, поэмалар: [орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар] /Иннокентий Артамонов ; [хомуйан оҥордулар: И.В. Мигалкин, З.В.Мигалкина]. – Дьокуускай : Бичик, 2010.- с.105

КЫМЫСТААХ ЧОРООНУ КӨТӨХТҮМ
В.Зырянов музыката Г.Комраков тупсарыыта
Кымыстаах чороону көтөхтүм
Үгүс сыл кэнниттэн бу бүгүн,
Дьоннорбун үөрүүнэн көрсөммүн,
Кымыстаах чороону көтөхтүм.

Кымыстаах чороону көтөхтүм
Быыл буолбут синиэлбин устаммын,
Хоту сир халлаанын ахтаммын,
Кымыстаах чороону көтөхтүм.

Кымыстаах чороону көтөхтүм
Сүөгэйи ыймахтыыр кэриэтэ,
Сахалыы ырыаны дьиэрэтэ,
Кымыстаах чороону көтөхтүм.

Кымыстаах чороону көтөхтүм
Дьүкээбил уоттарын анныгар,
Мин Сахам дойдутун аатыгар,
Кымыстаах чороону көтөхтүм.

Ыһыах: хоһоон // Хоһооннор, поэмалар: [орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар] /Иннокентий Артамонов ; [хомуйан оҥордулар: И.В. Мигалкин, З.В.Мигалкина]. – Дьокуускай : Бичик, 2010.- с.106

ЫҺЫАХ
Алаас алтан отунан
Арылыччы сырдаата,
Мүөттээх салгын сытынан
Минньигэстик уураата,
Кыталыгын ыллатан
Көрүн-нарын эргиттэ.

Бырааһынньык күнүгэр
Бары эрдэ турдубут,
Үрүлүйэр үөрүүттэн
Үөһэ көтүөх курдукпут,
Дуолан дойду үрдүнэн
Дуораһыйда тойукпут.

Ытык ыһыах ыһыллан,
Ыҥырбыта ыраахтан;
Толоон, хайа унуортан
Тоҕуоруйда дьон-аймах,
Кымыс кыынньа оргуйан,
Кутулунна чорооҥҥо.

Үөрүү-көтүү үнкүүтэ,
Үүнэр күммүт үтүөтэ
Санаабытын кынаттаан,
Сандал сааһы айхаллаан,
Күндү көмүс түһүлгэ
Күлүмүрүн түһэрдэ.

Ыһыахха: хоһоон // Хоһооннор, поэмалар: [орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар] /Иннокентий Артамонов ; [хомуйан оҥордулар: И.В. Мигалкин, З.В.Мигалкина]. – Дьокуускай : Бичик, 2010.- с.107

ЫҺЫАХХА
Ыаллар аайы — ыалдьыттар,
Толооннорго — чыычаахтар,
Күөнэх оонньуур күөллэргэ,
Кэҕэ этэр тыаларга.

Хос ырыата:
Ыһыахтарга барыаҕыҥ,
Ырыа-тойук тардыаҕыҥ,
Сайыммытын көрсүөҕүҥ,
Саргыланан үөрүөҕүҥ.

Сайа охсон сандааран,
Күөҕэ күлэн күөгэйэн,
Ыллыы-туойа уруйдуу,
Ыһыах кэмэ кэллэ дии.

Хос ырыата.

Дьэрэкээннээх хонууга,
Дэгэлдьийэр үҥкүүгэ,
Үтүө-кэрэ дьүөгэлэр
Үмүөрүһэн эрэллэр.

Хос ырыата.

Хомус: хоһоон// Хоһооннор: [орто уонна улахан саастаах оскуола оҕолоругар] /Семен Данилов ; [хомуйан оҥордо С.И. Тарасов, киирии тылы суруйда
М.Е.Тимофеев]. – Дьокуускай : Бичик, 2005.- с.75

Хомус
Хомус — лирика,
Хомус — поэзия,
Норуот сүрэҕин өспөтөх мөҥүлгэнэ.
Кини алгыһа,
Кини кырыыһа,
Кини көҥүлүн дьикти көмүскэлэ.
Хомус муҥатыйар, дьүрүһүйэр
Былыргы дьоннор иэйиилэринэн,
Ааспыт кэм
Дьигискэнэ дьигиһийэр
Былыргы кэмнэр иэдээннэринэн.
Хомус ытамньыйар,
иэйэр-туойар
Былыргы кыргыттар муҥнарынан,
Арыт кыланар,
Арыт уорастыйар
Тааллыбатах тапталлар аһыыларынан.
Оо, ол эрээри,
Мин өрүү истэбин —
Өбүгэлэртэн
үөттэриилээх
сүрэхпинэн,
Туохтан эрэ
Сиргэ киирэ кыбыста,
Тоҕо эрэ
— Аар-татай! — дии кэмиринэ.
Идэмэрдээх кыргыс
Иһиллибэтэх илбиһин!
Хомус — лирика,
Хомус — поэзия,
Бар дьон сүрэҕин көҥүлгэ мөҥүлгэнэ.

Ыһыахха: хоһоон// Дьиэрэҥкэй :Кыра оҕолорго хоһооннор/Дмитриев.П. – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1980с.-29 // то же Аптаах холбуйачаан : Хоһооннор, остуоруйалар, кэпсээннэр, таабырыннар / Хомуйан оҥордо Г.А.Кирова. – Дьокуускай : Бичик, 1999.-с.147

ЫҺЫАХХА
Түһүлгэҕэ— ыһыахха,
Төгүрүччү хаамтахха,
Күндү күбэй ийэлэр
Күн тэҥэ мичийэллэр.

Эриэккэс киэргэллээхтэр
Эһиэкэйдьит эдьиийдэр,
Дьэдьэннии иэдэстээхтэр
Сайаҕасчай саҥастар.

‘Голуу сэргэ курдуктар
Тойуксут оҕонньоттор,
Оҕолор дьикти кэрэлэр,
Оһуор-симэх кэриэтэлэр.

Кырдьык, дэлэй түһүлгэҕэ
Кэлбит хайгыы көрүөҕэ:
Тула барыта сып-сырдык,
Туйгун мааны бырааһынньык!

Чэчир: хоһоон// Дьиэрэҥкэй :Кыра оҕолорго хоһооннор/Дмитриев.П. – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1980с.-30; то же Аптаах холбуйачаан : Хоһооннор, остуоруйалар, кэпсээннэр, таабырыннар / Хомуйан оҥордо Г.А.Кирова. – Дьокуускай : Бичик, 1999.-с.148

ЧЭЧИР
Атахтарын төбөтүгэр
Аргыый аҕай дэгэйэр,
Дьүөгэлэр дуу диэбитим,
Дьүөрэ, холуу көрбүтүм,

Нарын, намчы лабаанан
Наскылдьыһа сиэттиһэн,
Тула иилии киэргэтэллэр
Төрүт сэргэх чэчирдэр.
Ыккый ойуур иһиттэн:
Ыалдьыт тэҥэ кэлэннэр,
Үөрүүлэриттэн кинилэр
Үҥкүүлэһиэх эбиттэр.

Ыһыах дьоллоох тойугун,
Ыһыах көрдөөх ырыатын
Сиккиэргэ сэбирдэхтэр
Сэһэргээхтээн эрэллэр.

Чэчир тэҥнээх дьүөгэлэр
Чэччи тэбэн күннүүллэр,
Далбаатаһар лабаалар
Лаадыскалыыр курдуктар.

Кымыс : хоһоон// Дьиэрэҥкэй :Кыра оҕолорго хоһооннор/Дмитриев.П. – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1980с.-с.30

кымыс
Үрүҥ илгэни үлүннэрбит,
Үүт үрүйэни үксэппит
Үлэһит үөр! — диэх курдук,
Кымыс көөнньөр омуннаахтык.

Уйгулаах быйаҥ утаҕынан,
Уохтаах хатан кымыһынан,
Чахчы-бааччы туоллулар
Чуочаҕаркаан чорооннор.

Чороон туран ыалдьыттары,
Чооруос, туллук ыччаттары,
Үлэ, үөрэх бастыҥнарын
Айах тутар барыларын.

Чороон: хоһоон// Дьиэрэҥкэй :Кыра оҕолорго хоһооннор/Дмитриев.П. – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1980.-с.31

ЧОРООН
Кыра, дьоҕус чорооҥҥо
Кымыс истим толооҥҥо.

Киэргэллэрин кэрэхсэтэ
Кирилл миэхэ кэпсээтэ:

— Олох былыр чочуйан,
Оҥорбуттар хатыҥтан.

Тэһии, үргүүк кулунчук
Такымнарын курдук,

Тутарга аналлаах
Токур үс атахтаах.

Ойо хаһыы таҥалай
Ойуулара арылхай.

Уран тарбах оҥоһуута
Улаханнык умсугутта.

Оһуордарын үтүктэммин
Уруһуйдуох этим мин.

Оһуокай: хоһоон// Дьиэрэҥкэй :Кыра оҕолорго хоһооннор/Дмитриев.П. – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1980с.-34; то же Кэнчээри : (оҕо садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр) / К. И. Васильева, А. П. Алексеева ; [худож. И. Пестряков]. – Дьокуускай : Бичик, 2000.-с.49; то же Аптаах холбуйачаан : Хоһооннор, остуоруйалар, кэпсээннэр, таабырыннар / Хомуйан оҥордо Г.А.Кирова. – Дьокуускай : Бичик, 1999.-с.149

ОҺУОКАЙ
Ырыа-чаҕаан убайдар
Ыксалаһан дайдылар,
Үҥкүү-битии дьүөгэлэр
Үмүөрүһэ көттүлэр.
Эдэр, эмэн барыта
Эһиэкэйгэ кыттыста.
Төгүрүччү эргийэр
Түһүлгэбит киинигэр:
Сэргэх чэчир, дьон бары,
Сэргэ, чороон кытары
Оһуокайы сэргээннэр
Ойон-тэбэн биэрдилэр.
Саха, нуучча, эбээн
Оһуокайга элбээн,
Дуораһыйдын дойдуга
Доҕордоһуу тойуга.
Көрү-нары көҕүлүттэн,
Эһиэкэйи эҥэриттэн
Тутуохайыҥ, оҕолоор,
Туйгуннаахай доҕоттоор!;

Хомус: хоһоон// Дьиэрэҥкэй :Кыра оҕолорго хоһооннор/Дмитриев.П. – Якутскай: Кинигэ изд-вота, 1980с.-35; то же Кэнчээри : (оҕо садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр) / К. И. Васильева, А. П. Алексеева ; [худож. И. Пестряков]. – Дьокуускай : Бичик, 2000.-с.50

ХОМУС
Ылыым эрэ ытыспар
Ыллыыр ыллам атаспын,
Тутуум эрэ тарбахпар
Туойар улгум доҕорбун,
Тиэрдиим эрэ тиистэрбэр
Тимир тыллаах хомуспун.
Көтөр араас саҥатынан,
Күйгүөрэ сатараан,
Хомусчааным лыҥкынаа,
Күөрэгэйдии дьырылаа,
Татыйыктыыр
чыычаахтыы,
Тылыбырыы чугдаарыый!

Төгүрүктүү эргийэр: оһуохай// Уос номоҕо: таабырыннар, өс хоһоонноро/ Дьөҥкү Сээн – Таатта: Таттинская типография, 2002

ОҺУОХАЙ
Төгүрүктүү эргийэр,
Төрүккүтүн санатар
Төрүт саха үҥкүүтүн
Төрүттээммит оонньуоҕуҥ.
Сааскы чэбдик салгыҥҥа
Сайа тыынар дэлэгэй,
Солко көбүөр хонууга
Сүүрэр – көтөр үчүгэй.
Олохтоохтук дуорайар
Оһуохайбыт уһаатын,
Эти – хааны эрчийэр
Эһиэхэйбит элбээтин!

Оһуохайдаан ойуоҕуҥ// Уос номоҕо: таабырыннар, өс хоһоонноро/ Дьөҥкү Сээн – Таатта: Таттинская типография, 2002

Оһуохайдаан ойуоҕуҥ!
Үрэх ыраас уутугар
Сөтүөлүүбүт, суунабыт,
Күөхтүүр оттоох хонууга
Күүлэйдиибит, сытабыт.
Дьэдьэн, отон хомуйа
Дьиэрэҥкэйдии тэбэбит.
Оһуо – оһуо оһуохай,
Эһиэ – эһиэ эһиэхэй!

Сүрэҕэлдьиир куһаҕан,
Үлэлиирбит ордукчай,
Оонньуур эмиэ үлэбит,
Үлэ оннук буолунай.

Оонньуурбутун харыстыыр,
Үлэбитин киэркэтэр.
Оһуохайдаан ойуоҕуҥ,
Эһиэхэйдээн тэйиэҕиҥ!

Үүнэр үйэ дьонобут// Уос номоҕо: таабырыннар, өс хоһоонноро/ Дьөҥкү Сээн – Таатта: Таттинская типография, 2002

Үүнэр үйэ дьонобут

Сайдам – дьэллэм бэйэлээх
Сааскы салгын сибиэһэй,
Сүүрэр – көтөр үөрүүлээх
Сырсар – оонньуур бэһиэлэй.
Сыттыа – сыттыа оһуохай,
Сайда турдун оһуохай!
Эйэ – эккэ эҥэрдээх
Эрэл оҕо буолабыт,
Үүнэр – сайдар кэскиллээх
Үүнэр үйэ дьонобут
Үтүө – үтүө эһиэхэй,
Үрдүү турдун эһиэхэй!

Тууйас: хоһоон/ Иванова, Г. .// Кэнчээри : (оҕо садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр) / К. И. Васильева, А. П. Алексеева ; [худож. И. Пестряков]. – Дьокуускай : Бичик, 2000.-с.51
Тууйас
Тууйаска толору
Куталлар сүөгэйи,
Тууйаска томточчу
Симэллэр арыыны,
Отчуттар отууга,
Оҕолор ойуурга
Таптааннар тууйаһы
Туталлар мэлдьитин.

Ыа5айа: хоһоон/ Иванова, Г. .// Кэнчээри : (оҕо садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр) / К. И. Васильева, А. П. Алексеева ; [худож. И. Пестряков]. – Дьокуускай : Бичик, 2000.-с.51
Ыаҕайа
Туоһу төгүрүтэн,
Түгэх оҥорон,
Кылы кыбытан,
Кэрэтик киэргэтэн,
Ылдьаана эбээбит
Ыаҕайа тикпит,
Туттуннар диэн
Тутаахтаабыт,
Ыйаатыннар диэн
Ыйыыр быалаабыт.

Алтан сэргэ: хоһоон/ Кондратьев, А.// Кэнчээри : (оҕо садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр) / К. И. Васильева, А. П. Алексеева ; [худож. И. Пестряков]. – Дьокуускай : Бичик, 2000.-с.49
Алтан сэргэ
Былыргы алтан сэргэ
Үйэлэри уҥуордаабыт —
Айыы сиригэр дьон-сэргэ
Алгыс-бэлиэ хаалларбыт.
Кэнчээрилэр ону булан
Кэриэстиигит билигин,
Билэҕит, сэргэ үйэтин туолан
Бу сиргэ умнулла илигин.

Чороон: хоһоон//Оһуор ойуу оҥоойук/ Мигалкин И. С. 59?? ; то же Кэнчээри : (оҕо садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр) / К. И. Васильева, А. П. Алексеева ; [худож. И. Пестряков]. – Дьокуускай : Бичик, 2000.-с.50
Чороон
Төрдүм-ууһум удьурхай —
Тас көрүҥүм тупсаҕай.
Оһуордаах ойуулаахпын,
Үс үтүө атахтаахпын.

Миигин тутан
Тойук туойаллар,
Кымыс кутан
Алгыс этэллэр.
Саха былыргы төрүт иһитэ
Буолабын доҕоттоор.

Кытыйа: хоһоон/ Мигалкин И. // Кэнчээри : (оҕо садын иитээччилэригэр, төрөппүттэргэ уонна педучилище үөрэнээччилэригэр) / К. И. Васильева, А. П. Алексеева ; [худож. И. Пестряков]. – Дьокуускай : Бичик, 2000.-с.
Кытыйа
Тэриэлкэттэн үрдүкпүн,
Тэриэлкэттэн истээхпин,
Кини курдук төгүрүкпүн —
Тас быһыым бөкүнүкпүн,
Удьурхай буолан уратылаахпын —
Сарсыарда күөрчэх ытыйаллар,
Күнүһүн сүөгэй уураллар,
Киэһэтин суорат куталлар.

Хомус тарда үөрэнэллэр : хоһоон/ Скрябин, М. И. // Оҥой- соҥой оҕо сааспыт?? с.-28
ХОМУС ТАРДА ҮӨРЭНЭЛЛЭР
Хомус хомуһуннаах дорҕооно
Кутуллан хоспутун толордо,
Кылыһах ырыатын дуораана
Хоҥкунаан куппутун арыйда.

Эдьиийбит ис иһиттэн иэйэн
Иэнигитэ хомуһун тардар,
Кыырайа элэҥнээн эрийэн
Кылыйса оонньууллар тарбахтар.

Кутуллар-суккуллар суугуна
Күлүмэх күрүлгэн куугуна,
Дьиктилээх дьүрүһүн тойуга
Күөрэгэй күйгүөрэр ырыата.

Хомуспут хомоҕой хоһооно
Оҕолор куттарын долгутта,
Эдьиийбит тарбаҕын талаана
Хомуһу тардарга ыҥырда.

Оҕолор сорунан, ылсыһан
Хомуска уһуллан эрэллэр.
Хомуспут саҥалыы аһыллан
Сахалыы саҥаран эҥсиллэр.