Количество просмотров 153
1 Звезда2 Звезды3 Звезды4 Звезды5 Звезд (Пока оценок нет)
Загрузка...

Туйаара Нутчина «Үөлээннээхтэр»

Билиҥҥи кэм суруйааччыта Туйаара Нутчина 2009 сыллаахха суруйбут  «Үөлээннээхтэр» диэн тэттик кэпсээнин ырытыахпын баҕарабын. Бу айымньыга бүгүҥҥү олох арыгы содулуттан ынырык хартыыната ырылыччы ойууланар.

«…Айааллаах түөрт буолан соҕотох аҕаҕа иитиллибиттэрэ. Ийэлэрэ оҕолор кыраларыгар өлбүтэ. Онон Айаал ийэтин бу диэн өйдөөбөт…Улахан эдьиийэ Галя итирик аҕатын соһо сатаан баран: «Ийэбит курдук эмиэ хотуоҕар харан өл!» – дии-дии ытаабытын өйдүүр…».

Арыгыһыт аҕалаах түөрт тулаайах туох аанньа таҥастаах-саптаах, астаах-үөллээх буолуохтарай, барыта эргэ-урба, тобох-ибэх. Ол иһин   оскуола оҕолоро куруутун күлүү-элэк оҥостоллор, хос ааттыыллар. Ыаллара киһилии дьон түбэьэн, кинилэр сылаас сыһыаннарынан, өйөбүллэринэн син детдомунан тарҕаспакка улааппыттара.

Айаал «Тоҕо мин табыллыбаппыный? Тоҕо оҕо барыта миигин ыыстыырый? Тоҕо ийэм суоҕуй? Баҕар, кини тыыннааҕа эбитэ буоллар, аҕам арыгылыа суох этэ», – диэн үгүс элбэх хардата суох «тоҕону» дууһата уйбакка, «тоҕо да эрэйи көрдөмүй» диэн ууга түһэн өлөргө быһаарынар. Кинини түбэһэ кэлбит Доропуун оҕонньор быыһыыр. Үтүө санаалаах кырдьаҕас «Дьоҥҥо өһүрүмэ…Киһи  – киһи буолар сүрэҕинэн. Сүрэххэр үөскээбит санаа саамай күндү, ыраас, сөптөөх буолар. Ол оннук санааҕа кэлиэххэ диэри өссө өр олоруохха, үөрэниэххэ, эрэйдэниэххэ, кыһалҕаны билиэххэ наада. Кинилэр ону билбэттэр», –  диэн уолга өйдөтөр, сүбэлиир.

Бу айымньы саамай ынырык хартыыната ааҕааччыны долгуппат буолуон сатаммат:

«…Айаал алтыска үөрэнэр кыһыныгар оҕолор аҕаларын сүтэрбиттэрэ. Хаһан да буоларын курдук, сордоох итирэн баран аара суолга охтон үлүйэн хаалбыт этэ. Былыр үйэҕэ бөһүйэн хаалбыт киһини уулуссаттан дьон булан аҕалбыта. Ол дьон оҕолоро куттаныахтара, сэрэтиэххэ баара эҥин диэн толкуйдаабаттарын баҕаьын! Ама да арыгыһытын аанньа, син оҕолоро буоллаҕа…Оруобуна өрөбүл күн этэ, оҕолор бары дьиэлэригэр бааллара…тымныы салгын бурҕачыйарын кытары үс киһи кумуччу туттубут, оҕолор көрдөхтөрүнэ – аҕаларын таҥаһын киллэрэн оһох таһыгар «ириэрэ» өйөннөрбүттэрэ. Галя туох буолбутун бастаан утаа өйдөөбөтөҕө, балтын Аанчык баттаҕын тарыы турбута. Онтон хатан баҕайытык часкыйан баран, кыыһын хараҕын бүөлүү тутаат, хоско киллэрэн кэбиспитэ.

Айаал аҕата хайдах эрэ тутта сытарын дьиктиргээн, чугаһаан кэлэн сонун тэллэҕиттэн тардыбыта. Сирэйин өҥөйөн көрбүтэ. Көҕөрүмтүйбүт, хайдах эрэ курдары дьэҥкэрэн хаалбыт киһи айаҕын аппатан, өстүөкүлэ харахтарынан иччитэ суох көрө сыталлара!…»

Бу билиҥҥи олох тыйыс туоһута – киһи киһиэхэ аахайымтыата суох, киһи хайдах да буоллаҕына наадыйбат, туохха да  долгуйбат, аһыммат, тымныы сыһыана. Иэдээн дии – улахан дьон кыра оҕолорго тоҥон өлбүт аҕаларын өлүгүн туох да сэрэтиитэ суох киллэрэллэрэ. Оннооҕор ахсыс кылаас оҕото Галя кыыс эрэйдээх балтын харыстаан, хараҕын саба тутар.

Куһаҕан үчүгэйдээх диэбит курдук, тулаайах хаалбыт икки кыыс, икки уол аһыы утах алдьатыылааҕын кыраларыттан өйдөөбүттэрэ, «хайалара да уоттаах утаҕы убаастаабат». Айаал үрүүмпэни көтөхтө эрэ –  оһоххо өйөннөрү ууруллубут аҕата көстөн кэлэрэ. Оҕолор бары этэҥҥэ атахтарыгар туран, ыал буолбуттарыттан киһи үөрэр.

Төһө да аһара барыылаах курдугун иһин, бу кэпсээн күннээҕи олох саамай ыарыылаах боппуруоһун – хас биирдии ыалы аймыыр арыгыны, арыгы содулун, арыгыһыт аҕа олоҕун чахчылаахтык көрдөрөр, үгүһү толкуйдатар, элбэххэ үөрэтэр-иитэр.

Сивцева Мария Владимировна, Боробул.